Ona tili haqida qiziqarli faktlar

Oʻzbek tili dunyodagi eng koʻp tarqalgan tillardan biri. Unda 50 milliondan ortiq kishi soʻzlashadi: asosan Oʻzbekistonda (30 milliondan ziyod), shuningdek Afgʻoniston, Tojikiston, Qirgʻiziston, Qozogʻiston va Rossiyada yashovchi oʻzbeklar. Turkiy tillar orasida soʻzlashuvchilar soni boʻyicha oʻzbek tili ikkinchi oʻrinda turadi, faqat turk tilidan keyin.

Oʻzbek tili agglutinativ til. Bu nima degani? Soʻz oʻzagiga qoʻshimchalar ketma-ket ulanadi va har biri oʻz maʼnosini qoʻshadi. Masalan: «kitob» → «kitoblar» → «kitoblarim» → «kitoblarimda». Bitta soʻzga bir nechta qoʻshimcha qoʻshib, butun bir fikrni ifodalash mumkin. Ingliz tilida buning uchun bir nechta soʻz kerak, oʻzbekchada bitta soʻz yetadi.

Oʻzbek tilida odamga murojaat qilishning koʻplab yoʻllari bor. Bu bejiz emas: xalqimizda hurmat tushunchasi kuchli. «Sen» va «siz», «aka», «opa», «domla», «ustoz». Biz suhbatdoshning yoshi va mavqeiga qarab soʻz tanlaymiz. Koʻp tillarda bunday nozik farqlar yoʻq.

Agar diqqat qilsangiz, kundalik nutqimizdagi koʻplab soʻzlar aslida boshqa tillardan oʻzlashgan. «Kitob», «maktab», «dars», «salom», «rahmat» arab tilidan; «gul», «dost», «bahor», «osmon» fors tilidan. Bu soʻzlar shu qadar singib ketganki, ularni begona deb bilmaymiz.

Toshkentda bir xil, Xorazmda butunlay boshqacha, Fargʻonada yana boshqacha. Oʻzbek tili shevalarga nihoyatda boy. Baʼzan bir viloyat odami ikkinchisining soʻzini darhol tushunmasligi mumkin. Masalan, Xorazm shevasi boshqa hududlardan sezilarli farq qiladi.

Oʻzbek tili faqat bizning mamlakatimizda emas, dunyoning koʻplab mamlakatlarida oʻrganiladi. Turkiya, Rossiya, Xitoy, AQSh va Yevropa davlatlaridagi universitetlarda oʻzbek tili va adabiyoti boʻyicha yoʻnalishlar bor.

O'zbek tili qaysi til oilasiga mansub?
Turkiy tillar oilasining qarluq guruhiga kiradi. Turk, qozoq, qirg'iz tillari bilan qardosh.

O'zbek tilida nechta harf bor?
Hozirgi lotin alifbosida 29 ta harf (shu jumladan o', g', sh, ch kabi maxsus harflar).

Dunyoda qancha odam o'zbekcha gaplashadi?
50 milliondan ortiq kishi, bu o'zbek tilini dunyodagi eng yirik tillardan biriga aylantiradi.

O'zbek tili qachon davlat tili bo'lgan?
1989-yil 21-oktyabrda. Shu sababli har yili 21-oktyabr O'zbek tili bayrami sifatida nishonlanadi.