Buyuk o’tmish: o’tkinchi SSSR maydonida joylashgan 13 ta dahshatli va sirli tashlandiq joylar

Rossiyadagi Dubna ostidagi o’rmonda diametri 18 metrgayaqin ulkan bo’sh shar topilishi mumkin. Uni o’zingiz topishga qiynalishingizmumkin, ammo mahalliy yashovchilar, mahalliy “diqqatga sazovor joy” gachaqanday yetib boorish mumkinligini doim chin dildan aytib berishlari mumkin.Qush parvozi balandligidan sharni NUJ dek qabul qilish mumkin, ammo haqiqatda,bu kosmik aloqaning parabolik antennasi uchun dielektrik qobiqdir. Qobiqnivertolyotlar bilan tashishgan, ammo tashish vaqtida tros yorilib ketgan.Gumbazni u yerdan chiqarish ancha muammoli harakat deb sanaldi. Aytgancha, umobil strukturaning shisha plastikidan yasalgan. Uning ichida xohlagan shovqinovozi kuchayadi va kuchli aks sado qaytalaydi.

Moskvadagi o’n bir qavatli tashlandiq, qurilishi tugallanmagan kasalxona. Odatda sayyoradagi eng qo’rqinchli joyi sifatida barcha mavjud bo’lgan rasmiy reytinglarga kiradi.Ko’p tarmoqli kasalxonani 80-yillarda qura boshlaganlar. U 1300 ta joyga mo’ljallangan.Qurilishni barcha korpuslar qurib tugallangandan besh yil o’tgach to’xtatishdi.Taqdir taqozosi bilan, oxirgi o'n yil ichida Xovrin kasalxonasi kasallarniqutqarmaydi, balki battar jarohatlab, hayotdan judo qilyapti. Bu yerda allaqachonbomjlar, narkomanlar va qiziq hissiyotni yaxshi ko’ruvchilar “ro’yxatdan o’tgan”.Bu joydagi favqulodda holatlar va kasallar – tushkun voqelik. 

Shyolkino shahriga yaqin joylashgan qurilishi bitqazilmagan atom stansiyasi. Birinchi loyihaviy hisobotlar 1964 yilda qilingan. Qurilish 1975 yilda boshlangan.Taxminlar bo’yicha,ushbu AES butun Qrim yarimorolini elektr energiyasi bilan ta’minlashi kerak edi.Shuningdek, u bu joylarda keyinchalik sanoat rivojlanishi uchun boshlang’ich qadam bo’lishi kerak edi. 

Birinchi reaktor 1989 yilda ishga tushirilishi reja qilingandi, qurilish biron-birkamchiliksiz borayotgan edi. Ammo SSSR ning darz ketgan iqtisodiyoti, Chernobil AES idagi fojia bilan birgalikda qrim loyihasiga nuqta qo’ydi. O’sha vaqtdastansiyaga 500 mlndan ortiq sovet rubllari sarflangan edi, omborxonada material va uskunalar esa yana 250 mln sovet rubllariga edi. Bularning barchasi keyingyillarda o’g’irlandi. Shuni aytish kerakki, qrim AESi Ginnes Rekordlarikitobiga bu turdagi eng qimmat eletkr stansiyasi sifatida kirdi. 

2003 yildan, 46 yil ichida birinchi marta,Balaklava suvosti qayiqlar bazasi birinchi marta umumiy tomoshaga taqdim etildi.Bugun esa bu faqatgina turistik obyekt sanaladi, va qachonlardir baza Sovetittifoqining eng sirli  obyektlaridanbiri bo’lgandi. Ulkan yer osti kompleksida suvosti qayiqlar joylashgan edi.Baza eng kuchli zaryadli atom hujumlariga bardosh bera olardi va u atomurushiga chidamli qilib qurilgan. Baza suvli kanal, quruq dok, va turli xildagiko’pgina omborxonalar va harbiylar uchun korpuslardan tashkil topgan edi.Obyekt 1994 yilda, undan oxirgi suvosti qayig’ini chiqaganlaridan so’ngyopildi. Ko’p yillar ichida sovet ittifoqi faxri shunchaki o’g’irlanib kelingan.

Sevastopoldan nariroqda, yuqorida ko’rsatilgan suvosti qayiqlarni ta’mirlash bazasidan tashqari, qachonlardir Sovet ittifoqidagi yana birta sirli obyektini ko’rish mumkin. Gap bunker – obyekt 221 haqida ketyapti.Uning ko’p nomlari bor edi, ammo ularning barisi ostida qora dengiz flotiningzaxiradagi boshqarish markazi yashiringan. Obyektni Morozovka qishlog’ida toppish mumkin. Bu haqiqiy yerosti shahri edi. Uni 1977 yilda qurishni boshlashdi. Obyekt 200 metr chuqurlikda joylashgan, va u yerda 4 qavatlikorpuslar mavjud. Kompleks yerosti qismining umumiy maydoni – 17 mingkv.m.Bugungi kunda obyekt butunlay talangan va bankrotga bo’lgan.

Saxalinda noyob atom mayog’i joylashgan Aniva nomli qirg’oqni topish mumkin. Mayoqning balandligi to’qqiz qavatli uyga tenglashtirilsa bo’ladi.Avvallari unda 12 kishidan navbatchi bo’lishi mumkin edi. Hozirgi kunda, buqachonlardir noyob bo’lgan kompleks qaroqchilar tomonidan butunlay talangan vaishlamay qo’ygan. 

Sovet ittifoqining tugashi sobiq respublikalarga turli xildagi qurollarva shu bilan birga uchirish shaxtalarini ham “sovg’a qildi”. Shunday qilib,Latviya poytaxtida, o’rmonlarda, qachonlardir noyob bo’lgan, sirli “Dvina” uchirish kompleksini topish mumkin. U 1964 yilda qurilgan. Bu bunkerlar va uchirishshaxtalari joylashgan ulkan kompleks bo’lib, undagi bunkerlarning ko’p qismini bugungi kunda suv bosgan. Kompleksga tashrif buyurishga,uning atrofida judayam zaharli raketayoqilg’isi qoldiqlari mavjudligi sababli, also maslahat berilmaydi.

Dog’istondagi Kaspiy dengizida suv ustida barpo etilgan noyob zavod tsexini uchratish mumkin.U “Dagdizel” zavodiga aloqador bo’lgan. Uni dengiz qurollari tadqiqotlari, shu navbatdaturli xildagi torpedo va raketalar uchun qurganlar. Zavod SSSR uchun juda noyob bo’lgan. Uni maxsus snaryadlar yordamida qazib chiqarilgan 530 ming kubometr hajmlikotlovan ustida barpo etishgan. Uning ichiga “massiv” qurilgan bo’lib, keyinchalik o’sha massiv ustiga 14-metrli metal qurilmani tushirib qo’yishdi. Qurilgan tsexning umumiy maydoni 5 ming kv.m dan ziyod. Stansiya doimiy yashash va ishlash uchun jihozlangan edi. Ammo XX asrning 60-yillarida zaruriyat yo’qligi va qurolni loyihlashtirish sohasida juda tez o’zgarayotgan tendensiyalar sababli loyihani to’xtatishdi. O’sha vaqtdan beri bino tashlandiq va sekin-asta Kaspiy dengiz sababli vayronaga aylanmoqda.

Moskvaviloyatidagi Voskresensk shahri yaqinida, hech qanday qiyinchiliksiz fosfarit yetishtiruvchi ulkan makonni toppish mumkin. Bu makon Yevropadagi eng katta va noyob makon hisoblanadi.Birinchi ishlab chiqishlar bu yerda XX asrning 30-yillarida boshlangan. Ko’psonli karyerlarda barcha turdagi ekskavator chelaklari ishlagan: paletli,relsli va qadamli. Relsli ekskavatorlarda relslarning yurishi uchun maxsususkuna bor edi. 90-yillardan beri makon deyarli tashlandiq holda, karyerlar suvostida, va qimmat maxsus texnika esa ochiq osmon ostida shunchaki yemirilmoqda.  

Ukrainaning Xarkov tumanidagi Zmeyev shahrida ionosferani o’rganish bo’yicha noyob stansiyanitopishingiz mumkin. U ayni SSSR tugashi oldida barpo etilgan. U Alyaskada ochilganva hozirgacha foliyat olib boruvchi amerikalik “Xarp” loyihasining xuddi o’zginasi sanaladi. Sovetdagi kompleks bir necha antennali maydonlardan va birta ulkan,diametri 25 metrli parabolic antennadan tashkil topgan. Afsuski, ittifoq vayronbo’lganidan keyin, stansiyaning hech kimga keragi bo’lmay qoldi. Bugundaishonib bo’lmaydigan darajadagi bu ilmiy uskuna shunchaki chirib yotibdi yokistalkerlar va rangli metal ovchilari tomonidan talanmoqda.

Boshida “Shimoli toj” mehmonxonasi “Petrogradskaya” deb nomlangan edi. Uning qurilishi 1988 yilda boshlangan edi. Mehmonxona o’zining chiroyi bilan emas, balki uning qurilishi davomida sodir bo’lgan ko’p sonli favqulodda voqealar bilan mashhur. Shuningdek, bino ichida yorug’likni yoqishlaridan keyin darhol yurak xurujidan mitropolit Ioann o’lgani inshootga zarracha ham taniqlilik qo’shmadi. 

SSSR da o’zining adron kollayderi mavjud bo’lishimumkin edi. Noyob kompleksni Moskva viloyatining Protvino shahrida80-yillarning oxirida qurishni boshlaganlar. Topish qiyin emaski, SSSR tugashiushbu ilmiy loyihaga nuqta qo’ydi. Kollayder uchun allaqachon 21-kilometrli tunel tayyor edi. Obyektga hatto uskunalarni kiritishni boshlab yuborishgandi.Ishlar keyinchalik ham davom etdi, ammo juda sekinlik bilan ishladi.Moliyalshtirish faqatgina yaroqsizlikka kelayotgan tunellarni yoritish uchunyetardi.

Azarbayjonda haqiqiy dengizli shaharni topish mumkin. Gap“neftli toshlar” haqida ketadi. U XX asrning 40-yillarida sovet geologlari Kaspiydengizda yirik neft konlarini topgandan keyin paydo bo’ldi. Qazib olish ishlaririvojlanishi natijasida ko’tarma va metal estakadalar ustida butun bir shaharvujudga keldi. Suvning ustida elektrstansiyalari, kasalxonalar, to’qqiz qavatliuylar va boshqalar qurila boshlandi! Suv ustida hammasi bo’lib yashovchilaribor 200 ta platforma bor edi. Ko’chalarning umumiy kilometrli uzunligi 350 kmga yetardi. Ammo keyinchalik paydo bo’lgan arzon sibir nefti, mahalliy neftqazib olish ishlariga nuqta qo’ydi va shahar vayronaga aylandi.