Qiziqarli dunyo: Buyuk Xitoy devorining boshlanishi va oxiri

Shu bilan birga, devor suvga shu tarzda kirib ketadiki, chuqurlik piyodachining yoki otning harakatlanishiga yo'l qo'ymaslik uchun yetarlicha katta bo'lishi kerak edi. Xitoyliklar sharqdan g'arbga cho'zilgan devorlarini ulkan ajdarho bilan taqqoslashni juda yaxshi ko'rishgan. Shu tariqa, devorning eng sharqiy nuqtasi "Ajdar boshi" deb ataladi.

Sulolalar almashgan, bir hukmdor uy boshqasi ustidan g'alaba qozongan va har doim devor qurilishi turli joylarda yangidan boshlandi, har doim ham bir-biriga bog'lanmagan. Ba'zi qismlar ajoyib saqlanib qolgan, ba'zilari esa landshaft orasida unchalik ham farqlanmaydi. Ko'rinib turibdiki, bu birlashgan mudofaa tuzilishini haqli ravishda Buyuk Xitoy devori deb atash mumkin.

Albatta, o'tgan yuz yil ichida mamlakat chegaralari ancha o'zgardi, va ilgari Xitoy imperatorlari hokimiyatining ostida turgan joylar endi boshqa davlatlarga tegishlidir. Masalan, Shimoliy Koreyaga. Axir aynan o’sha yerda Buyuk Xitoy devorining haqiqiy boshlanishi joylashgan. Biroq, The Chuchxe g'oyasining izdoshlari noyob qurilish haqida o’ylashmaydi ham, va qachonlardir keng (5-8 m) va yuksak (6-7 metr) Buyuk Xitoy devoridan faqat xarobalari qolgan xolos. Shimoliy Koreya mafkurasi ularning yerlari qachonlardir begonalarga tegishli bo’lganligi haqidagi fikrni ham tasavvur qila olmaganliklari tufayli, u yerda hech qanday arxeologik tadqiqotlar o'tkazishmaydi, shuning uchun ma’lumotlar yo’qligi sabab taxmin qilish mumkinki, Buyuk Xitoy Devori hozirgi Pxenyanning shimol tomonlarida boshlangan.